VON Á ÁKÆRU í HAFSKIPS/ÚTVEGSBANKAMÁLlNU
eftir Halldór Halldórsson myndir Jim Smart

BANKASTJÓRAR ÚTVEGSBANKANS ÁKÆRÐIR

ALBERT GUÐMUNDSSON FV, IÐNAÐARRÁÐHERRA SLEPPUR VIÐ ÁKÆRU EN ER ÁFRAM i RANNSÓKN HJÁ SKATTRANNSÓKNARSTJÓRA FORRÁÐAMENN HAFSKIPS GETA BÚiST VIÐ ÞUNGUM FANGELSISDÓMUM NOKKRIR VIÐSKIPTAVINIR HAFSKIPS ÁKÆRÐIR FYRIR SKJALAFALS BANKARÁÐ ÚTVEGSBANKANS EKKI DREGIÐ TIL ÁBYRGÐAR ALBERT VISSI AÐ HANN YRÐI EKKI ÁKÆRÐUR ÁÐUR EN HANN ÁKVAÐ AÐ FARA i SÉRFRAMBOÐ

Hjá embætti ríkissaksóknara er verið að leggja síðustu hönd á ákærur í Hafskipsmálinu og má búast við birtingu von bráðar samkvæmt heimildum Helgarpóstsins. Eftir því, sem næst verður komizt verður fjöldi manna ákærður. Mesta athygli í ákærunni mun vekja, að þrír fyrrverandi bankastjórar Útvegsbankans verða ákærðir, einnig þrír núverandi bankastjórar og aðallögfræðingur bankans, sem hafði á hendi mest af samskiptum Útveggbankans og Hafskips. Auk þess verður hópur forráðamanna Hafskips og nokkrir aðrir menn, sem áttu viðskipti við Hafskip, ákærðir. Alls verða þannig um 20 menn ákærðir vegna Hafskips/Útvegsbankamálsins.

Mikil leynd hvíldi yfir málinu á miðvikudag og sátu þeir Hallvarður Einvarðsson rikissaksóknari og Bragi Steinarsson vararíkissaksóknari yfir ákæruskjalinu í Hafskips/Útvegsbankamálinu á bak við luktar dyr allan daginn.

ALBERT SLEPPUR - BANKASTJÓRARNIR SAKAÐIR UM VANRÆKSLU
Heimildir Helgarpóstsins herma, að Albert Guðmundsson verði ekki ákærður enda þótt nafn hans sé víða nefnt í ákærunni í tengslum við vafasama meðhöndlan Hafskipsmanna á fjármunum fyrirtækisins.

Eftir því, sem HP kemst næst mun Albert Guðmundssyni hafa verið kunnugt um, að hann yrði ekki ákærður í Hafskipsmálinu, áður en hann ákvað að fara í sérframboð.

Ákæra á hendur núverandi og fyrrverandi bankastjórum Útvegsbankans byggir fyrst og fremst á því, að við rannsókn málsins hefur RLR tekizt að færa sterk rök að því, að bankastjórarnir hafi sofnað á verðinum, gerzt sekir um vanrækslu í starfi og látið viðgangast lánafyrirgreiðslu til Hafskips, sem komið er í ljós, að var óforsvaranleg. Hefðu bankastjórarnir haldið vöku sinni vill ákæruvaldið ætla að hægt hefði verið að koma í veg fyrir mörg stór mistök.

Bankastjórarnir, sem hér um ræðir eru Jónas Rafnar, Bjarni Guðbjörnsson, Ármann Jakobsson (allir fyrrverandi) og Ólafur Helgason, Halldór Guðbjarnason og Lárus Jónsson.

Þá er Helgarpóstinum kunnugt um, að Axel Kristjánsson aðallögfræðingur Útvegsbankans, sem hafði á hendi eins konar eftirlit með Hafskipi fyrir hönd Útvegsbankans, verði einnig ákærður.

Heimildarmenn Helgarpóstsins segja, að nokkuð hafi vafizt fyrir starfsmönnum saksóknaraembættisins hvort ákæran í málinu ætti að ná til a.m.k. tveggja af þremur núverandi bankastjórum, þar sem þeir hefðu ekki komið til starfa í Útvegsbankanum fyrr en allt var nánast komið á kaldan klaka hjá Hafskipi.

Rökin með ákæru eru m.a þau, að ekki sé stætt á öðru en að láta á það reyna fyrir dómstólum hver ábyrgð bankastjóra sé og hversu víðtæk hún sé.

í ljósi þessa er vert að vekja athygli á því, að fyrrverandi bankaráð Utvegsbankans er ekki dregið til ábyrgðar þrátt fyrir skýr ákvæði laga um Útvegsbankann um ábyrgð og hlutverk ráðsins.

KÆRUEFNIN A HAFSKIPSMENN SKIPTA TUGUM
Af Hafskipsmönnum, sem verða ákærðir má nefna Ragnar Kjartansson, Björgólf Guðmundsson, Pál Braga Kristjónsson, Helga Magnússon (endurskoðanda), Sigurþór Charles Guðmundsson og Þórð H. Hilmarsson.

Til viðbótar má svo nefna, að nokkrir einstaklingar í viðskiptalífinu verða einnig ákærðir og munu sakir þeirra einkum vera þær, að þeir tóku þátt í því að búa til nótur vegna viðskipta, sem áttu sér ekki stað til dæmis.

Ákæran á hendur Hafskipsmönnum varðar æðimargt, en í aðalatriðum mun um að ræða ætluð brot tengd reikningsskilum og áætlanagerð, verðmætamati eigna og lausafjár, notkun leynireikninganna svokölluðu, bifreiðakaupum fyrirsvarsmanna Hafskips hf., ætluð brot, sem tengjast veitingu afslátta og eftirgjöf flutningskrafna, ætluð brot tengd greiðslu ferðakostnaðar, ætluð auðgunarbrot forsvarsmanna Hafskips, ætluð brot tengd viðskiptum við Reykviska endurtryggingu og mun þar aðallega vera um að ræða bifreiðatryggingar, líftryggingar og slysatryggingar, húseigenda- og heimilistryggingar, sem Hafskip greiddi iðgjöld af til RE fyrir BjörgóIf Guðmundsson og Ragnar Kjartansson að einhverju leyti. í þessu sambandi voru einnig könnuð ætluð brot starfsmanns tryggingafélagsins o.fl., o.fl.

Hin hliðin á rannsókn Hafskipsmálsins fer svo fram hjá rannsóknardeild skattrannsóknarstjóra og þegar hefur komið í ljós við rannsókn á afsláttargreiðslum (ekki ferðagreiðslum eða gjöfum), að Albert Guðmundsson gerðist sekur um skattalagabrot.
Þær sakargiftir, sem einkum beindust að fv. iðnaðarráðherra, heyra einmitt undir þá rannsókn, sem Guðmundur Guðbjarnason skattrannsóknarstjóri stjórnar og eru ekki öll kurl komin til grafar í því máli samkvæmt heimildum Helgarpóstsins.

HAGSMUNAGÆZLA ÚTVEGSBANKANS ENGIN
Í upphaflegri rannsóknarbeiðni ríkissaksóknara til RLR er sérstakur kafli, er fjallar um Útvegsbankann og hugsanleg brot yfirmanna hans.
í fyrsta lið segir að "svo virðist sem starfsmenn Utvegsbanka Islands hafi látið hjá líða að kanna með sjálfstæðri athugun áreiðanleika upplýsinga - sem forráðamenn Hafskips hf. létu bankanum í té um markaðsverð skipa félagsins ..."

í öðrum lið segir:
„Sýnt þykir að Útvegsbanki Íslands verður þegar vegna ofmetinna trygginga í skipum Hafskips hf. fyrir tjóni að fjárhæð allt að 170.000.000. Ástæða er til að ætla, að vinnubrögð sem starfsmenn bankans viðhöfðu við eftirlit með verðgildi trygginga hans, hafi með engu móti samrýmst þeirri opinberu starfsskyldu þeirra að gæta hagsmuna bankastofnunar i eigu ríkisins, enda næsta vist að með óverulegri fyrirhöfn hefði mátt afla upplýsinga um verðgildi umræddra skipa erlendis, sem stangast hefði mjög á við þær upplýsingar, sem forráðamenn Hafskips hf. létu þeim í té.“ (Leturbr. HP)

Þá eru bankastjórarnir sakaðir um ætlað "stórfellt hirðuleysi við rækslu opinberra starfa.“
í skýrslu nefndar Jóns Þorsteinssonar, lögfræðings, sem Hæstiréttur skipaði til að kanna viðskipti Útvegsbankans og Hafskips hf. er niðurstaðan sú, að bankastjórarnir hafi alls ekki sinnt starfsskyldu sinni og segir m.a., að „ekkert liggur fyrir um það að bankinn hafi reynt að komast að því með sjálfstæðri athugun, hver væri hin „raunverulega afkoma fyrirtækisins“ og síðar segir svo um hagsmunagæzlu bankans, að „bankinn hafi ekki fylgst með fjárhag Hafskips á þann hátt, að unnt hefði verið að gera ráðstafanir í tæka tíð til að tryggja hagsmuni bankans“.

Þegar Albertsþáttur Hafskipsmálsins komst í hámæli undir lok ársins 1985 kallaði Steingrímur Hermannsson forsætisráðherra þann 9. desember þá Jónas Rafnar, Bjarna Guðbjörnsson og Ármann Jakobsson á sinn fund og sögðu þeir þá, að Albert hefði aldrei haft áhrif á fyrirgreiðslu þá sem Hafskip fékk i Útvegsbankanum.

En það kom annað athyglisvert í ljós á fundinum: Bankastjórarnir fyrrverandi skýrðu forsætisráðherra frá því, að þeir minntust þess ekki, að viðskiptamál við Hafskip hefði borið sérstaklega á góma á bankaráðsfundum þann tíma, sem Albert var formaður stjórnar Hafskips og bankaráðs Útvegsbankans.

Samkvæmt þeim lögum, sem giltu um Útvegsbanka íslands áður en hann var gerður að hlutafélagsbanka í vikunni, eru mjög skýr ákvæði um hlutverk bankaráðsins. Meðal annars ber því samkvæmt lögum að hafa yfirumsjón með starfsemi Útvegsbankans, ákveða verkaskiptingu bankastjóra og hafa á hendi æðstu stjórn allrar daglegrar starfsemi bankans.

Samt virðist ekki talin næg ástæða til þess að draga það til ábyrgðar á sama hátt og bankastjórana.

Í öllu þessu máli koma til álita nokkrir kaflar hegningarlaganna og gæti hugsanleg refsing vegna ætlaðra brota forráðamanna Hafskips orðið nokkurra ára fangelsisdómur.

MYND
Útvegsbankinn varð fyrir hundruð milljóna króna áfalli vegna Hafskipsmálsins Nokkrum dögum eftir stofnun hlutafélags um bankann verður hann fyrir enn öðru áfallinu: Yfirmenn bankans verða sóttir til saka vegna vanrækslu í starfi.

Helgarpósturinn 9. apríl 1987.